Psychoterapia dzieci i młodzieży pod wieloma względami opiera się na tych samych zasadach co praca z osobami dorosłymi. Ważne są relacja, poczucie bezpieczeństwa, możliwość swobodnego wyrażania myśli i emocji oraz stopniowe rozumienie tego, co stoi za przeżywanymi trudnościami.
Dziecko lub nastolatek znajduje się jednak na innym etapie rozwoju, pozostaje zależny od rodziców lub opiekunów i nie zawsze potrafi opowiedzieć o swoim doświadczeniu tak, jak zrobiłaby to osoba dorosła. Dlatego sposób pracy powinien uwzględniać wiek młodej osoby, jej możliwości poznawcze i emocjonalne oraz sytuację rodzinną, w której funkcjonuje.
Jak wyglądają pierwsze spotkania?
W moim sposobie pracy pierwsza konsultacja odbywa się z rodzicem lub opiekunem. Pozwala to spokojnie porozmawiać o powodach zgłoszenia, obserwowanych trudnościach, dotychczasowym rozwoju dziecka oraz ważnych wydarzeniach z jego życia.
Kolejne spotkanie odbywa się wspólnie z dzieckiem i rodzicem. Jest to okazja do wzajemnego poznania się. Młoda osoba może zobaczyć gabinet, poznać terapeutkę i usłyszeć w zrozumiały dla siebie sposób, na czym będzie polegała dalsza praca. Dopiero później zasadnicza część sesji odbywa się indywidualnie z dzieckiem lub nastolatkiem.
Jaka jest rola rodziców w terapii dziecka?
W przypadku osoby małoletniej rodzice pozostają ważną częścią całego procesu, ale nie uczestniczą w każdej sesji. Młody człowiek potrzebuje własnej przestrzeni do rozmowy i budowania relacji z terapeutką. Jednocześnie rodzic nadal odpowiada za jego bezpieczeństwo, zdrowie i wiele codziennych decyzji. Dobra współpraca wymaga więc zachowania równowagi między prywatnością dziecka a odpowiedzialnością dorosłych.
Rodzice dostarczają ważnych informacji, obserwują zmiany i mogą wspierać dziecko poza gabinetem. Sama sesja pozostaje jednak przede wszystkim przestrzenią dziecka lub nastolatka. Takie rozdzielenie pomaga jednocześnie chronić zaufanie młodej osoby i utrzymać potrzebną współpracę z dorosłymi odpowiedzialnymi za jej rozwój i bezpieczeństwo.
Poufność w psychoterapii dzieci i młodzieży
Treści, które dziecko lub nastolatek wnosi podczas indywidualnych sesji, pozostają poufne w granicach wynikających z prawa i zasad bezpieczeństwa. Nie przekazuję rodzicom relacji z rozmów, nie informuję, o czym dokładnie młoda osoba mówiła, ani nie odpowiadam na pytania dotyczące szczegółów konkretnej sesji.
Poufność jest szczególnie ważna w pracy z młodymi osobami. Bez niej trudno oczekiwać, aby mogły z czasem swobodnie mówić również o tym, co jest dla nich wstydliwe, trudne, niejasne lub czego obawiają się powiedzieć dorosłym.
Kiedy poufność ma swoje granice?
Jeżeli pojawia się realne zagrożenie życia lub zdrowia dziecka albo innej osoby, podejrzenie krzywdzenia lub sytuacja, w której prawo wymaga podjęcia określonych działań, terapeutka reaguje w zakresie potrzebnym do zapewnienia bezpieczeństwa. O ile jest to możliwe i bezpieczne, sposób dalszego postępowania jest omawiany z młodą osobą. Zasady te powinny być wyjaśnione zarówno rodzicowi, jak i dziecku już na początku współpracy.
Więcej o zasadach bezpieczeństwa obowiązujących w gabinecie można przeczytać na stronie Standardy Ochrony Małoletnich.
Jak rodzice otrzymują informacje o przebiegu pracy?
Poufność nie oznacza wyłączenia rodziców z procesu. Rodzic lub opiekun może otrzymywać informacje o ogólnym przebiegu pracy, obserwowanych zmianach oraz kwestiach wymagających jego zaangażowania. Informacje te przekazywane są jednak w sposób, który nie narusza prywatności dziecka. Można rozmawiać o kierunku pracy, funkcjonowaniu młodej osoby czy potrzebach, na które warto zwrócić uwagę, bez ujawniania treści konkretnej sesji.
Z tego powodu co pewien czas spotykam się również z samym rodzicem lub opiekunem. Zazwyczaj takie konsultacje odbywają się raz na kilka miesięcy, często około raz na kwartał, choć ich częstotliwość zależy od wieku dziecka i aktualnej sytuacji. Służą omówieniu obserwowanych zmian, wymianie informacji o funkcjonowaniu dziecka poza gabinetem oraz zastanowieniu się, czy w jego otoczeniu potrzebne są dodatkowe działania. Nie są natomiast okazją do odtwarzania rodzicowi treści indywidualnych sesji.
Zabawa, rysunek i rozmowa – jak przebiega sesja?
Dorosły podczas sesji zazwyczaj posługuje się przede wszystkim rozmową. Dzieci nie zawsze mają jeszcze wystarczające możliwości, aby doświadczenia, konflikty czy emocje opisać słowami. W zależności od wieku w gabinecie mogą więc pojawiać się zabawa, rysunek, opowiadanie historii, gry planszowe, materiały plastyczne oraz inne formy aktywności dostosowane do możliwości dziecka.
Nie są one jedynie dodatkiem, który ma uatrakcyjnić spotkanie. Stanowią naturalny dla danego etapu rozwoju sposób komunikowania się, wyrażania przeżyć i poznawania świata. Pozwalają także rozwijać zdolność do myślenia symbolicznego i metaforycznego.
Na czym polega praca z nastolatkiem?
W pracy z młodzieżą rozmowa zwykle zajmuje znacznie więcej miejsca. Sposób prowadzenia sesji nadal uwzględnia jednak wiek, etap rozwoju oraz rosnącą potrzebę samodzielności. Nastolatek nie jest już małym dzieckiem, ale nie jest też osobą dorosłą. Potrzebuje możliwości stopniowego budowania własnej tożsamości i niezależności, pozostając jednocześnie częścią rodziny i nadal korzystając ze wsparcia dorosłych.
Zgoda rodziców i gotowość młodej osoby
Do rozpoczęcia regularnej pracy z osobą małoletnią potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego. Dokładne zasady zależą między innymi od wieku młodej osoby, zakresu władzy rodzicielskiej oraz formy udzielanej pomocy. Jeżeli oboje rodzice posiadają pełną władzę rodzicielską, decyzja dotycząca istotnych spraw dziecka powinna być przez nich uzgodniona. W przypadku świadczeń zdrowotnych osoba, która ukończyła 16 lat, wyraża również własną zgodę.
Formalna zgoda dorosłych nie zastępuje gotowości dziecka lub nastolatka do uczestniczenia w spotkaniach. Ważnym elementem początku pracy jest stworzenie młodej osobie możliwości zrozumienia, po co przychodzi do gabinetu, czego może się w nim spodziewać oraz jakie ma prawa. Jej pytania, wątpliwości i sprzeciw powinny być traktowane poważnie i omawiane w sposób dostosowany do wieku.
Pierwsza konsultacja dotycząca dziecka
Jeżeli rozważasz pomoc psychologiczną lub psychoterapię dla dziecka bądź nastolatka, pierwsza konsultacja z rodzicem lub opiekunem służy spokojnemu omówieniu sytuacji i możliwych dalszych kroków. Pracuję z dziećmi i młodzieżą w wieku od 5 do 18 lat. Spotkania prowadzę stacjonarnie w Sosnowcu i Katowicach. Możesz zadzwonić pod numer 518 511 121. Więcej o moim przygotowaniu i sposobie pracy przeczytasz na stronie O mnie.
Źródła i dalsza lektura
- Rzecznik Praw Pacjenta: Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży
- Rzecznik Praw Pacjenta: Prawo małoletniego pacjenta do wyrażenia zgody
- Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychodynamicznej
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji ani oceny sytuacji prawnej. Zasady współpracy są każdorazowo ustalane z uwzględnieniem wieku, potrzeb i sytuacji rodzinnej młodej osoby.