Kiedy pojawiają się trudności emocjonalne, nie zawsze wiadomo, do kogo się zgłosić. Psycholog, psychoterapeuta i psychiatra zajmują się zdrowiem psychicznym, ale pomagają w różny sposób. Ich kompetencje uzupełniają się, a czasem najlepsze efekty daje współpraca z więcej niż jednym specjalistą.
Jestem zarówno psycholożką, jak i psychoterapeutką. Dzięki temu mogę spojrzeć na zgłaszaną trudność z obu perspektyw. Nie oznacza to jednak, że konsultacja psychologiczna i psychoterapia są tym samym — każda z tych form pomocy ma inny cel i odpowiada na nieco inne potrzeby.
Kiedy warto zgłosić się do psychologa?
Spotkanie z psychologiem może być dobrym pierwszym krokiem, gdy potrzebujesz przede wszystkim zrozumieć, co się z Tobą dzieje. Powodem konsultacji może być kryzys, trudna sytuacja życiowa, pogorszenie samopoczucia, napięcie w relacjach, przeciążenie, lęk albo poczucie, że od pewnego czasu nie funkcjonujesz tak jak wcześniej. Nie musisz przy tym umieć nazwać problemu ani wiedzieć, jakiej pomocy potrzebujesz.
Psycholog pomaga uporządkować sytuację, rozpoznać trudności i wspólnie zastanowić się nad dalszym postępowaniem. W zależności od problemu może również przeprowadzić diagnozę psychologiczną. Czasami wystarczające okazuje się kilka konsultacji. Innym razem prowadzą one do decyzji o rozpoczęciu psychoterapii lub do zalecenia konsultacji z lekarzem psychiatrą.
Więcej o różnicy między tymi dwiema formami pomocy przeczytasz we wpisie „Konsultacja psychologiczna a psychoterapia — czym się różnią?”.
Kiedy rozważyć psychoterapię?
Psychoterapia jest procesem bardziej regularnym i pogłębionym niż pojedyncza konsultacja. Warto ją rozważyć szczególnie wtedy, gdy trudności powracają, trwają przez dłuższy czas albo pojawiają się w różnych obszarach życia. Możesz na przykład zauważać, że kolejne relacje kończą się w podobny sposób, trudno Ci utrzymać poczucie własnej wartości, niektóre emocje stają się bardzo intensywne albo — mimo rozumienia problemu — wciąż reagujesz podobnie.
W psychoterapii psychodynamicznej interesuje nas nie tylko sam objaw, lecz także to, co może się za nim kryć i dlaczego dana trudność przyjmuje właśnie taką formę. Stopniowo przyglądamy się temu, jak przeżywasz siebie i innych ludzi, jak budujesz relacje, czego się w nich obawiasz oraz jakie sposoby radzenia sobie kształtowały się w ciągu Twojego życia.
Ukończenie psychologii i przygotowanie do prowadzenia psychoterapii to dwa różne rodzaje kwalifikacji. Psycholog ma wykształcenie psychologiczne, natomiast prowadzenie psychoterapii wymaga dodatkowego, wieloletniego szkolenia specjalistycznego. Nie każdy psycholog jest więc psychoterapeutą, choć jedna osoba — tak jak w moim przypadku — może posiadać obie kwalifikacje.
Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o metodzie, przeczytaj artykuł „Psychoterapia psychodynamiczna — na czym polega?”.
Kiedy potrzebna jest konsultacja psychiatryczna?
Psychiatra jest lekarzem specjalizującym się w diagnozowaniu i leczeniu zaburzeń psychicznych. Może ocenić stan zdrowia z medycznego punktu widzenia, postawić rozpoznanie lekarskie i — jeżeli jest to potrzebne — zaproponować leczenie farmakologiczne lub inną formę leczenia.
Konsultację psychiatryczną warto rozważyć, gdy objawy są nasilone albo wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie. Może chodzić między innymi o:
- głębokie lub długo utrzymujące się obniżenie nastroju,
- bardzo nasilony lęk albo napady paniki,
- poważne problemy ze snem,
- znaczne wahania nastroju,
- trudność w wykonywaniu zwykłych codziennych obowiązków,
- objawy, które wymagają oceny także pod kątem stanu fizycznego i działania leków.
Wizyta u psychiatry nie oznacza automatycznie rozpoczęcia leczenia lekami. Jest przede wszystkim konsultacją lekarską, podczas której specjalista ocenia stan psychiczny i wspólnie z pacjentem ustala odpowiednią formę postępowania.
Czy trzeba wybrać między psychiatrą a psychoterapeutą?
Nie zawsze. W wielu sytuacjach najlepszym rozwiązaniem jest równoległe korzystanie z obu form pomocy. Farmakoterapia może zmniejszyć nasilenie części objawów, a psychoterapia pozwala pracować nad sposobami przeżywania, relacjami i trudnościami o bardziej złożonym podłożu. Podczas psychoterapii mogę także zasugerować dodatkową konsultację psychiatryczną, jeżeli medyczna ocena aktualnego stanu może być pomocna.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nie należy czekać na planową konsultację psychologiczną ani rozpoczęcie psychoterapii, jeżeli pojawiają się myśli samobójcze z ryzykiem ich realizacji, bezpośrednie zagrożenie własnego lub cudzego bezpieczeństwa, utrata kontaktu z rzeczywistością albo gwałtowne pogorszenie funkcjonowania.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń pod numer 112 albo 999 lub zgłoś się na SOR albo do izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym.
Całodobowe, bezpłatne wsparcie jest również dostępne pod numerami:
- 800 70 2222 — Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym,
- 116 123 — telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych,
- 116 111 — telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
Nie musisz samodzielnie stawiać sobie diagnozy
Granica między potrzebą konsultacji psychologicznej, psychoterapii i konsultacji psychiatrycznej nie zawsze jest oczywista — i nie musi być oczywista dla osoby szukającej pomocy. Nie trzeba samodzielnie rozpoznawać u siebie zaburzenia ani wiedzieć, jaka metoda leczenia będzie właściwa.
Jeżeli trudno Ci określić, czego potrzebujesz, konsultacja z psychologiem może być dobrym miejscem, aby zacząć. Wspólnie można zastanowić się, czy odpowiednia będzie krótka pomoc konsultacyjna, psychoterapia, konsultacja psychiatryczna czy połączenie tych możliwości.
Najważniejsze jest nie tyle wybranie od początku „właściwych drzwi”, ile znalezienie takiej formy pomocy, która odpowiada temu, czego w danym momencie potrzebujesz.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej diagnozy ani konsultacji medycznej. Informacje o rolach specjalistów i możliwościach pomocy opracowano m.in. na podstawie materiałów Pacjent.gov.pl oraz Ministerstwa Zdrowia.